Meer over executieve functies

De executieve functies zijn een verzamelterm voor de instantie die het mogelijk maakt om doelgericht te kunnen functioneren. Ze omvatten planning, aandacht, organisatie, Schakelvaardigheid en het korte termijngeheugen. De executieve functies zetelen in de prefrontale hersenschors en bevinden zich bij rechtshandigen aan de voorkant (‘pre’) van de voorste (‘frontaal’) linker hersenlob. Dit systeem is bij mensen het meest ontwikkeld en vertegenwoordigt naar schatting 29% van de cellen in de hersenschors, tegen 17% bij chimpansees en zo’n 3% bij katten.
Het gaat dus om bij uitstek menselijke functies. Het is erg moeilijk om zich in het dagelijks leven staande te houden als de executieve functies niet in orde zijn, zoals dat bijvoorbeeld bij mensen met dementie het geval is.

Opmerkelijk is op het eerste gezicht dat slechts één van de drie cognitieve stijlkenmerken onder de executieve functies te rangschikken is, namelijk Schakelvaardigheid. De meest plausibele gedachte is dat autisme het resultaat is van afwijkingen in drie cognitieve kernprocessen: lokale-globale prikkelverwerking (o.m. nodig voor adequate Centrale coherentie), sociale cognitie (waaronder ToM) en executief functioneren. (Zie onder meer Happé & Frith.) Elk van de stijlkenmerken zou dan tot een van deze drie kernprocesen behoren.

Als dit idee van drie afzonderlijke afwijkende processen juist is dan wordt ook begrijpelijker waarom er zoveel variatie is binnen het autisme. Het is dan immers goed denkbaar dat het ene kernproces grotere afwijkingen vertoont dan het andere. Zo kan iemand sociaal redelijk competent zijn, maar verward qua oriëntatie en taakuitvoering, terwijl een ander zich op de tegenovergestelde wijze gedraagt – beiden met autisme.
Eveneens wordt dan begrijpelijker waarom de algemene regel rond stijlkenmerken is dat er altijd wel één niet adequaat functioneert, terwijl er met een of twee andere weinig aan de hand hoeft te zijn.
Overigens werken de drie genoemde kernprocessen op elkaar in. Zo kan men bijvoorbeeld zeggen: gebrekkig sociaal inzicht wordt niet veroorzaakt, maar wel verergerd door zwak executief functioneren.
Op het internet staat een filmpje dat executieve problemen laat zien en meteen illustreert dat ze samen kunnen gaan met hoge intelligentie.

*
Happé & Frith

Happé, Francesca and Uta Frith, ‘The weak coherence account: Detail-focused Cognitive Style in Autism Spectrum Disorders’, In: Journal of Autism and Developmental Disorders, 35(2006)1, 5-25

 

error: