Thema ‘zoning’

‘Zoning’ is een thema bij het hoofonderwerp ‘bouwen en indelen’. (Zie De aanbevelingen.) Zoning staat voor de rangschikking van functies en activiteiten al naar gelang ze meer en minder stimuli veroorzaken en minder of meer concentratie vereisen.

Alle zeven artikelen die wij als ‘kernliteratuur’ over het bouwen en inrichten voor mensen met autisme beschouwen, stellen de fysieke of de visuele structuur voorop.

‘Zoning’ is daarvan een specifieke uitwerking. Voor zover wij kunnen nagaan is dit begrip in deze zin in 2008 geïntroduceerd door Magda Mostafa en onder meer overgenomen in de genoemde kernliteratuur door Khare & Mullick en Ahrentzen & Steele.

Mostafa benadrukt dat deze vorm van zoning iets anders is dan alleen een functionele ruimtelijke indeling. De hare gaat niet in de eerste plaats uit van functies maar van zintuiglijke, en concentratie-eisen. Daarmee wordt niet de logica van architecten of het schoolmanagement, maar die van autistische leerlingen tot uitgangspunt genomen.

Hoge stimulus-functies zoals muziek- en kunstonderwijs en handenarbeid die een grote mate van alertheid vragen, dienen bi elkaar te worden geplaatst terwijl ‘high focus’-activiteiten zoals individueel onderricht elders bij elkaar worden geplaatst. Keukens, stafruimten, kantoren en personeels-wc’s, zijn hoge stimulus-zones die beter kunnen worden gescheiden van de leerlingenzones. Bufferzones tussen hoge en lage stimulus-gebieden kunnen bijvoorbeeld tuinen zijn. Aan dit zoning-idee verbindt Mostafa bovendien het voorstel van eenrichtingsverkeer in het schoolgebouw waarmee niet alleen tegemoet wordt gekomen aan oriëntatiebehoeften, maar ook aan een hang naar routine.

Een grafische voorstelling van zoning is te vinden in dit interview met Magda Mostafa. Mostafa stelt voor de zones met behulp van visualisaties te verhelderen en te markeren. Op deze website is dat een afzonderlijk thema.

Zoning kan de inrichting van een heel gebouw of een deel daarvan betreffen, maar kan ook op kleinere schaal worden toegepast, zoals in een klaslokaal. In dat verband wordt het ook wel ‘compartimentering’ of ‘ruimtelijke schakeling’ (‘spatial sequencing’) genoemd. Mostafa voerde daarmee een uniek zoning-experiment uit.

Zoals hier uitgewerkt is ‘zoning’ een nieuw concept, maar in de praktijk bestaat er (vooral Speciaal Onderwijs) al vaak een aanzienlijke differentiatie van de ruimte binnen en aangrenzend aan klaslokalen. Zie bv Fuchs e.a.. Soms zijn deze maatregelen al voldoende voor autistische leerlingen, in andere gevallen is er aanvullende zoning nodig.

Aan de autismekenmerken die zoning tot een heilzame ingreep maken, wordt in de literatuur weinig aandacht besteed. Een gebrekkige centrale coherentie staat daarin centraal zoals Mostafa zelf ook benadrukt. Men kan zich dat gemakkelijk voorstellen: wie tracht een geheel uit details samen te stellen is erbij gebaat dat die details eenduidig zijn.

*in deze zin

te onderscheiden van de stedenbouwkundige betekenis
Fuchs e.a.
Fuchs, Angelika, Rhea Harbers, Rosita Steltenpool, SAMEN! Passende huisvesting voor passend onderwijs, Bussum, THOTH, 2012
error: